كاركردها و آثار صدقات ,صدقه,آثار صدقه,برکات صدقه,كاركردها و آثار صدقات,آموزه های دستوری قرآن,ثواب صدقه دادن,صدقه دادن,مطالب مذهبی,ایران مطلب

صدقه,آثار صدقه,برکات صدقه,كاركردها و آثار صدقات
کارکردها و آثار صدقات

ایران مطلب :
یکی از آموزه های دستوری قرآن، صدقه است. در بسیاری از روایات، صدقه با دو اثر جذب منفعت و دفع بلا مورد تاکید قرار گرفته است. از این رو صدقه دادن در هر روز به ویژه برای دفع بلا و رفع گرفتاری ها به عنوان مستحب معرفی شده و از مومنان خواسته شده تا با صدقه دادن خود را بیمه کنند.


قرآن کریم به مومنان سفارش می‌کند؛ اجر و پاداش صدقات را با منت گذاشتن و اذیت از بین نبرید.

1. «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِکُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذی»؛[1] اى کسانى که ایمان آورده‌اید! بخشش‌هاى خود را با منّت و آزار، باطل نسازید.

اصطلاح «صدقه» گاه در خصوص زکات استعمال می‌شود و گاه در اعمّ از آن(از کفارات گرفته تا هر چیزی که به دیگران بخشیده شود). همچنین ظاهر این است که این حکم در آیه شامل هر نوع احسانى می‌شود؛ به این شرط که غرض از آن اجر و ثواب باشد.[2] بنابر این، لزومی ندارد که این حکم محصور در دادن مال باشد، بلکه هر نوع کمکی حتی کمک‌های غیر مالی را در بر می‌گیرد.

لغت‌دانان کلمه «المَنِّ» را چنین معنا کرده‌اند که کاری که برای دیگری انجام داده‌ای، آن ‌را بشماری و گوشزدش کنی؛ مانند این‌که به او بگویی من آن ‌را به تو داده‌ام، من آن ‌کار را برای تو انجام داده‌ام و ... .[3]  این منت گذاردن در واقع نتیجه عُجب انسان است[4] و باید در عجب و خودبینی ریشه‌یابی گردد.

اهل لغت همچنین کلمه «الأَذی» را نیز به هر نوع ضرری که به جسم و یا روح باشد، معنا کرده‌اند.[5] و مراد از «اذیت» هر امرى است که باعث آزار شخص باشد و سبب ناراحتی او گردد؛ مثل این‌که کمکی که به شخص کرده‌ای را به دیگران بگویی،[6] با خشونت و درشتى با او برخورد کنی، برای پرداخت بدهی، مهلت کمی به طرف مقابل بدهی و ... .

صدقه,آثار صدقه,برکات صدقه,كاركردها و آثار صدقات
حال به نکات موجود در این قسمت از آیه می‌پردازیم.

از تعبیر «لا تُبْطِلُوا» به دست می‌آید که ثواب صدقه با منت گذاشتن و اذیت کردن از بین می‌رود.[7] اما این سوال در این‌جا پیش می‌آید که با این عمل آیا انسان مرتکب گناهی نیز شده است و یا تنها اجر عمل خود را از بین برده است؟

در این راستا پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در روایتی به بطلان عمل اشاره می‌فرمایند: «کسی که برای مومنی کار نیکی انجام دهد، ‌سپس او را اذیت کند و یا بر او منّت بگذارد، خداوند، عمل او را باطل می‌کند»

در این راستا پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در روایتی به بطلان عمل اشاره می‌فرمایند: «کسی که برای مومنی کار نیکی انجام دهد، ‌سپس او را اذیت کند و یا بر او منّت بگذارد، خداوند، عمل او را باطل می‌کند».[8]

در روایتی دیگر، آن‌ را از گناهان بزرگ به شمار می‌آورند که به طور طبیعی مجازات اخروی را نیز به دنبال خواهد داشت: «سه گروه هستند که خداوند در آخرت بر آنها نگاه نمی‌��ند: افرادی که عاق والدین شده باشند،‌ افراد دائم الخمر و آن‌که بر اعطای خود، منت بسیار می‌گذارد».[9]

بی گمان انسان مومن می کوشد تا با هر کاری خود را به خدا نزدیک کند و تقرب به وی را به عنوان اصل اساسی هر عملی قرار می دهد؛ زیرا خود را فقیر ذاتی می یابد و خداوند را غنی بالذات می شمارد که اگر بخواهد از هر نقصی به کمال مطلقی برسد می بایست از راه انجام کارهایی باشد که مورد رضایت و خشنودی اوست.

بنابراین رشد کمالی و تقرب به خداوند، عامل هر حرکتی است که انسان انجام می دهد؛ زیرا کمال خویش را در این تقرب می جوید و تقرب را نیز تنها در کارهایی می یابد که مورد رضایت و خشنودی اوست.

به سخن دیگر، عامل و انگیزه نخست و اصلی برای مومنان در کارهای خویش تقرب به خداوند است و امور دیگر در درجه دوم اهمیت قرار می گیرد.

گرایش ذاتی انسان به کمال و جست و جوی راه های دست یابی به آن، موجب شده که قرآن آثار و کارکردهای مربوط به این حوزه را مقدم بر حوزه های دیگر قرار دهد.

مشکل و دغدغه اصلی انسان مومن در زندگی خویش این است که کاری نکند که خداوند از وی ناخشنود گردد و یا کاری انجام دهد که خشنودی او را سبب شود.

خداوند، در آیه 271 سوره بقره صدقه دادن را عاملی مهم برای محو گناهان انسانی می شمارد تا این گونه فرصتی به بشر بدهد تا خود را از هر گونه زشتی و گناه تخلیه کند.
انسان با طهارت نفسی که از راه صدقه دادن کسب می کند و نیز برکت یابی از طریق صدقه، گامی بلند برای تقرب به خدا برمی دارد و در نزد خداوند محبوب می شود و از آثار محبت خداوند بهره مند می شود

این چنین مومن فرصت می یابد تا پس از تخلیه و تکفیر گناهان خویش، گام در طهات نفس بردارد و به پالایش روح و روان خویش از هرگونه آلودگی ها دست یابد.(مجادله آیه 12)

بنابراین می توان گفت که دو کارکرد اساسی صدقه دادن، تخلیه و تحلیه (خالی شدن از گناهان و آراسته شدن به فضایل) است. به این معنا که انسان را از هرگونه پلیدی و گناه شست و شو داده و پالایش می کند و اجازه می دهد تا خیراتی که از سوی خداوند نازل می شود آثار خود را به خوبی نشان دهد. از این رو خداوند در آیه 276 سوره بقره صدقه دادن را عامل برکت و افزایش توانمندی های مادی و معنوی برای رشد و تعالی بشر معرفی می کند و در آیات 271 و 280 سوره بقره و نیز 18 سوره حدید و 12 سوره مجادله، تاثیر و بازگشت هرگونه آثار مثبت را به صدقه دادن منوط می کند.

انسان با طهارت نفسی که از راه صدقه دادن کسب می کند و نیز برکت یابی از طریق صدقه، گامی بلند برای تقرب به خدا برمی دارد و در نزد خداوند محبوب می شود و از آثار محبت خداوند بهره مند می شود.

یکی از آثار جلب و جذب محبوبیت خداوند، قرار گرفتن در گروه صالحان است. (توبه آیه 75 و منافقون آیه 10)

پی نوشت ها:

[1]. بقره،‌ 264.

[2]. آقا جمال خوانساری، محمد، شرح بر غرر الحکم و درر الکلم، محقق، مصحح، حسینی ارموی محدث، جلال‌الدین، ج 3، ص 100، دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1366ش.

[3]. فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، ج ‏2، ص 581، قم، منشورات دار الرضی، چاپ اول، بی‌تا.

[4]. طبرسی، علی بن حسن، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ص 312، نجف اشرف، المکتبة الحیدریة، چاپ دوم، 1385ق.

[5]. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، تحقیق، داودی، صفوان عدنان، ص 71، دمشق، بیروت، دارالقلم‏، الدار الشامیة، چاپ اول، 1412ق.

[6]. ابن عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید، تحقیق، قرشی رسلان، احمد عبدالله، حسن عباس زکی، ج 1، ص 298، قاهره، 1419ق.

[7]. طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه، بلاغی‏، محمد جواد، ج 2، ص 650، تهران، ناصر خسرو، چاپ سوم، 1372ش.

کبیر مدنی، سید علیخان، ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین، محقق، مصحح، حسینی امینی، محسن، ج 1، ص 307، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1409ق؛ حقی بروسوی،  اسماعیل، تفسیر روح البیان، ج 1، ص 422، دارالفکر، بیروت، بی‌تا.

[8]. قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، محقق، مصحح، موسوی جزائری، سید طیب، ج 1، ص 91، دار الکتاب، قم، 1404 ق.

[9]. ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو، تفسیر القرآن العظیم، تحقیق، شمس الدین، محمد حسین، ج 1، ص 533، بیروت، دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، چاپ اول، 1419ق.

منابع:

سایت اسلام کوئست

سایت معارف قرآن


کلمات کلیدی :
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه